Çöp Şutu Yönetmeliği: İmar, Yangın Yönetmeliği ve TS 2166 Şartları

Türkiye’de çöp şutunu (çöp bacasını) tek başına düzenleyen bir “çöp şutu yönetmeliği” yoktur. Çöp şutuyla ilgili kurallar üç ayrı kaynakta yer alır: Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği, Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik ve TSE standartları (TS 2166 ve TS 13926). Bu yazıda, bir projede çöp şutu veya atık ayrıştırma bacası planlarken bilmeniz gereken maddeleri tek yerde topladık.

Çöp şutu yapmak zorunlu mu?

Ayrıştırma yapmayan klasik çöp şutu için genel bir zorunluluk yoktur. Zorunluluk, atık ayrıştırma bacası için ve belirli binalarda getirilmiştir. Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği Madde 33/6 şöyle der:

“Kapıcı dairesi zorunlu olan konut binalarında, evsel atıkların yerinde ayrıştırılmasını teminen ilgili standartlara uygun atık ayrıştırma bacası için yer ayrılır. Atık ayrıştırma bacası bağımsız bölümlerin kat sahanlıklarında en az bir adet yapılabileceği gibi her bağımsız bölüm içinde de yapılabilir.”

Aynı maddenin 7. fıkrasına göre, atık ayrıştırma bacası tesis edilmesi mümkün olmayan mevcut binalarda, baca bahçe mesafeleri içinde TAKS ve KAKS’a dahil edilmeden yapılabilir.

Kapıcı dairesi hangi binalarda zorunlu?

Atık ayrıştırma bacası şartı kapıcı dairesine bağlı olduğu için, hangi binaların kapsama girdiğini Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği Madde 44 belirler:

• Katı yakıt kullanan konut binalarında: konut kullanımlı bağımsız bölüm sayısı 40’tan fazlaysa bir kapıcı dairesi zorunludur (80’i aşarsa ikinci kapıcı dairesi).

• Katı yakıt dışındaki ısıtma sistemleri (doğalgaz vb.) kullanılan konut binalarında: bağımsız bölüm sayısı 60’tan fazlaysa bir, 150’den fazlaysa iki kapıcı dairesi zorunludur; ilave her 150 daire için bir kapıcı dairesi daha eklenir.

Kısacası, doğalgazlı bir konut projesinde 60’tan fazla bağımsız bölüm varsa projede TS 13926’ya uygun atık ayrıştırma bacası için yer ayrılması gerekir.

TS 2166 ve TS 13926 standartları

TS 2166 – Yapılarda Çöp Bacalarının Projelendirilmesi ve Düzenlenmesi Kuralları: Projede çöp şutu kullanılacaksa çöp bacasının bu standarda uygun projelendirilmesi gerekir. Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği Madde 33/4 de bacaların TSE standartlarına uygun yapılmasını zorunlu tutar.

TS 13926 – Atık ayrıştırma bacaları: Kapıcı daireli konutlarda istenen atık ayrıştırma bacasının ölçü, erişim ve atık odası koşullarını tanımlar. Ruhsat ve iskân sürecinde bu alanların projede eksik ya da standarda aykırı çizilmesi, yapı kullanım izni alınmasını engelleyebilir. Ayrıntılar için: TS 13926 Standardı Püf Noktaları.

Yangın yönetmeliğine göre çöp şutu şartları

Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik, çöp şaftları için iki önemli kural getirir:

• Madde 25/3: Yüksek binalarda çöp, haberleşme, evrak ve teknik donanım gibi düşey tesisat şaft ve baca duvarlarının yangına en az 120 dakika, kapaklarının ise en az 90 dakika dayanıklı ve duman sızdırmaz olması gerekir.

• Madde 41/9: Kaçış merdiveni yuvasına ve yangın güvenlik holüne elektrik ve mekanik tesisat şaftı kapakları açılamaz. Bu nedenle çöp şutu kapağı kat holünde, kaçış merdiveni ve yangın güvenlik holü dışında konumlandırılmalıdır.

Yönetmeliğe göre yüksek bina; bina yüksekliği 21,50 m’den veya yapı yüksekliği 30,50 m’den fazla olan binadır. Kapella manuel ve otomasyonlu çöp şutu kapakları EN 1634-1:2014 standardına göre test edilmiş olup 240 dakika yangın dayanımına sahiptir; bu süre yönetmelikteki 90 dakikalık asgari şartın oldukça üzerindedir.

Çöp bacası taban alanına (TAKS) dahil mi?

Hayır. Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği Madde 20’ye göre asgari ölçülerdeki çöp ve atık ayrıştırma bacaları taban alanına dahil edilmez. Madde 4’teki net alan tanımında da duman, çöp, atık, tesisat ve hava bacaları net alanın dışında tutulur.

Projede dikkat edilmesi gerekenler

• Çöp şutu şaftı tüm katlardan kesintisiz ve düşey olarak geçmeli, en altta atık odasına ulaşmalıdır.

• Kat kapakları kat holünde, kaçış merdiveni ve yangın güvenlik holü dışında olmalıdır.

• Yüksek binalarda şaft duvarları en az 120 dakika, kapaklar en az 90 dakika yangına dayanıklı ve duman sızdırmaz olmalıdır.

• Atık odası, havalandırma, sprinkler ve yıkama bağlantıları projede gösterilmelidir.

• Kapıcı daireli konutlarda TS 13926’ya uygun atık ayrıştırma bacası için yer ayrılmalıdır.

İhale ve proje dokümanlarınızda kullanabileceğiniz hazır metin için Çöp Şutu Teknik Şartnamesi sayfamızı inceleyebilirsiniz. Ürün detayları için: Manuel Çöp Şutu Sistemi, Otomasyonlu Çöp Şutu Sistemi ve Atık Ayırma Bacası.

Kaynaklar

• Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği (Madde 4, 20, 33, 44)

• Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (Madde 4, 25, 41)

• TS 2166 ve TS 13926 standartları (Türk Standardları Enstitüsü)

• Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği / Atık Ayrıştırma Bacası